Ratownictwo wodne i bezpieczeństwo na jachcie

Podstawowe zasady

Większości wypadków na jachcie można uniknąć dzięki zachowaniu podstawowych zasad bezpieczeństwa.

• utrzymuj trzy punkty podparcia,
• jedna ręka powinna być wolna do przytrzymania się jachtu,
• po pokładzie poruszaj się spokojnie, bez biegania,
• podczas przechodzenia na dziób idź po stronie nawietrznej, blisko nadbudówki,
• w czasie żeglugi najbezpieczniejszym miejscem jest kokpit,
• wchodź i schodź z jachtu w rejonie want, gdzie łatwo się przytrzymać.

Rodzaje kamizelek

Na jachtach najczęściej spotykamy:

• kamizelki asekuracyjne - dla osób umiejących pływać, głównie na wodach osłoniętych,
• kamizelki ratunkowe - z kołnierzem, pomagają utrzymać drogi oddechowe nad wodą i mogą odwrócić osobę nieprzytomną na plecy,
• kamizelki pneumatyczne - lekkie i wygodne, po uruchomieniu lub kontakcie z wodą napełniają się gazem.

Kamizelka musi być dobrana do masy ciała użytkownika. Zakres wagowy znajduje się zazwyczaj na wewnętrznej naszywce producenta.

Najczęściej spotykane środki ratunkowe

• koło ratunkowe,
• podkowa ratunkowa,
• rzutka ratunkowa.

Alarm MOB

Osoba, która pierwsza zauważyła wypadnięcie człowieka za burtę, natychmiast ogłasza alarm:

„Człowiek za burtą!”

Należy:

• wskazywać rozbitka ręką i nie spuszczać go z oczu,
• rzucić środki ratunkowe,
• podejść do rozbitka,
• podjąć go na pokład.

Hipotermia

Hipotermia jest stanem obniżenia temperatury organizmu spowodowanym działaniem zimna, wiatru lub zimnej wody.

Objawy:

• dreszcze,
• zaburzenia świadomości,
• senność,
• osłabienie.

Poszkodowanego należy zabezpieczyć przed dalszą utratą ciepła.

Udar słoneczny

Podczas upalnej pogody i długotrwałego przebywania na słońcu może dojść do przegrzania organizmu.

Objawy:

• ból głowy,
• zawroty głowy,
• nudności,
• osłabienie,
• utrata przytomności.

Poszkodowanego należy przenieść do cienia, chłodzić organizm i podawać płyny.

1. Sprawdzenie przytomności

Delikatnie potrząśnij poszkodowanym za ramiona i głośno zapytaj: „Czy wszystko w porządku?”

Jeżeli reaguje i odpowiada, pozostaw go w wygodnej pozycji oraz monitoruj jego stan.

2. Sprawdzenie oddechu

Jeżeli poszkodowany nie reaguje:

• udrożnij drogi oddechowe przez odchylenie głowy do tyłu,
• obserwuj ruchy klatki piersiowej,
• słuchaj oddechu,
• wyczuwaj przepływ powietrza.

Oddech sprawdzamy przez maksymalnie 10 sekund.

3. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO)

Jeżeli poszkodowany nie oddycha prawidłowo, należy rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową.

• RKO z oddechami 30:2 - zalecane, jeśli potrafisz je wykonać,
• RKO wyłącznie uciskami klatki piersiowej - jeśli nie potrafisz lub nie chcesz wykonywać oddechów.

4. Pozycja bezpieczna (boczna ustalona)

Jeżeli poszkodowany jest nieprzytomny, ale oddycha prawidłowo, należy ułożyć go w pozycji bezpiecznej. Pozycja ta pomaga utrzymać drożność dróg oddechowych i zmniejsza ryzyko zadławienia.

5. Złamania

Przy podejrzeniu złamania należy ograniczyć ruch uszkodzonej kończyny i unieruchomić miejsce urazu.

6. Oparzenia

Oparzone miejsce należy jak najszybciej chłodzić czystą, chłodną wodą. Nie należy smarować oparzeń tłuszczem, kremami ani maściami.

7. Obserwacja poszkodowanego

Po udzieleniu pierwszej pomocy należy stale kontrolować stan poszkodowanego, jego przytomność i oddech aż do przybycia służb ratunkowych.

Jak wezwać pomoc

W sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia należy jak najszybciej wezwać pomoc.

Można to zrobić za pomocą:

• radiotelefonu VHF,
• telefonu,
• rakiet sygnałowych,
• pławki dymnej,
• sygnałów wzrokowych i dźwiękowych,
• radiopławy EPIRB.

Radiotelefon VHF

Na wodach morskich podstawowym środkiem alarmowania jest radiotelefon VHF. Kanałem alarmowym jest kanał 16.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia nadajemy komunikat:

MAYDAY, MAYDAY, MAYDAY

Po komunikacie należy podać:

• nazwę jednostki,
• pozycję,
• rodzaj niebezpieczeństwa,
• liczbę osób na pokładzie.

Radiopława EPIRB

EPIRB (Emergency Position Indicating Radio Beacon) to urządzenie służące do automatycznego wezwania pomocy.

Po aktywacji wysyła przez satelity informację o niebezpieczeństwie oraz pozycję jednostki do służb ratowniczych. Najczęściej spotykana jest na jachtach morskich i statkach.

Sygnały pirotechniczne i wzrokowe

Do wezwania pomocy można używać:

• czerwonych rakiet spadochronowych,
• czerwonych rac ręcznych,
• pomarańczowych pławek dymnych,
• sygnałów świetlnych,
• sygnałów wykonywanych rękami.

WOPR i SAR

Na wodach śródlądowych pomoc niosą przede wszystkim służby WOPR.

Na morzu działa Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa SAR, odpowiedzialna za ratowanie życia na polskich obszarach morskich.

Numery alarmowe:

• 112 - numer alarmowy,
• 601 100 100 - WOPR.

Po wywrotce jachtu

Po wywrotce należy:

• sprawdzić stan załogi,
• upewnić się, że wszyscy mają założone środki ratunkowe,
• utrzymywać się przy jachcie,
• zabezpieczyć jacht przed odwróceniem do góry dnem,
• wezwać pomoc, jeśli sytuacja tego wymaga.

Awaria takielunku

Przy awarii takielunku należy jak najszybciej odciążyć uszkodzony element i wykonać prowizoryczną naprawę.

Pożar na jachcie

Na jachtach najczęściej spotyka się gaśnice proszkowe oraz śniegowe (CO₂).

W przypadku pożaru należy:

• zaalarmować załogę,
• odłączyć zasilanie,
• zamknąć dopływ gazu,
• użyć odpowiedniej gaśnicy.

Obowiązek kapitana

Kapitan jednostki ma obowiązek udzielić pomocy osobom znajdującym się w niebezpieczeństwie na wodzie, o ile nie naraża własnej załogi i jednostki na poważne niebezpieczeństwo.

Bezpieczne poruszanie się

• Stosuj zasadę trzech punktów podparcia.
• Jedna ręka dla siebie, jedna dla jachtu.
• Po pokładzie poruszaj się spokojnie, najlepiej po stronie nawietrznej.
• Najbezpieczniejsze miejsce załogi podczas żeglugi to kokpit.

Kamizelki i środki ratunkowe

• Kamizelkę dobieramy do masy ciała użytkownika.
• Kamizelki zakładamy na pokładzie, nie pod pokładem.
• Koło ratunkowe rzucamy na stronę nawietrzną rozbitka, możliwie blisko niego.

Człowiek za burtą (MOB)

• Alarm ogłasza osoba, która pierwsza zauważyła wypadnięcie człowieka.
• Wskazuj rozbitka ręką i nie spuszczaj go z oczu.
• Rzuć środek ratunkowy i przygotuj podejście do człowieka z wody.

Hipotermia i HELP

• Pozycja HELP ogranicza utratę ciepła w zimnej wodzie.
• Osobie przytomnej można podać ciepłe, słodkie napoje.
• Nie podajemy alkoholu.

Pierwsza pomoc

• Najpierw sprawdź przytomność i oddech.
• Egzaminacyjnie RKO: 30 uciśnięć mostka i 2 oddechy ratownicze.
• Nieprzytomny, ale oddycha – pozycja bezpieczna.
• Złamanie – unieruchom miejsce urazu i dwa sąsiednie stawy.
• Oparzenie – chłodź wodą i załóż jałowy opatrunek.

Wzywanie pomocy

• VHF: kanał alarmowy 16.
• MAYDAY oznacza bezpośrednie zagrożenie życia lub jednostki.
• EPIRB przekazuje pozycję i sygnał alarmowy przez satelity.
• Czerwone rakiety i pomarańczowy dym oznaczają wezwanie pomocy.
• W nocy można zataczać kręgi światłem.

Służby i obowiązki

• WOPR działa głównie na wodach śródlądowych.
• SAR działa na morzu, m.in. na Zatoce Gdańskiej i Zalewie Szczecińskim.
• Kapitan ma obowiązek udzielić pomocy, jeśli nie naraża własnej załogi i jednostki.

Wywrotka, awarie i pożar

• Po wywrotce najpierw sprawdź stan załogi.
• Pozostań przy jachcie – jest widoczny i daje wyporność.
• Przy zerwaniu wanty nawietrznej: wyostrz, zrzuć żagle i wykonaj prowizoryczną naprawę.
• Pożaru komory silnika nie gaś po pełnym otwarciu pokrywy.