Budowa jachtu dla żeglarza jachtowego – cały dział

Jachty wywracalne / niezatapialne — mieczowe

Jachty mieczowe, szczególnie małe jednostki szkoleniowe, mogą się wywrócić przy silnym przechyle lub błędzie załogi. Dlatego często mają komory wypornościowe albo materiały wypornościowe, które pomagają utrzymać jednostkę na powierzchni po wywrotce lub zalaniu.

Ich stateczność zależy głównie od kształtu kadłuba, szerokości jednostki, pracy załogi balastującej oraz prawidłowej obsługi żagli. Miecz ogranicza dryf, ale nie zastępuje balastu.

Jachty niewywracalne — balastowe

Jachty balastowe mają ciężki balast umieszczony nisko, najczęściej w kilu lub falszkilu. Dzięki temu po przechyle powstaje duży moment prostujący, który pomaga jachtowi wrócić do pozycji wyprostowanej.

Określenie „niewywracalny” w szkoleniu oznacza jacht o dużej zdolności do samoprostowania, ale nie zwalnia załogi z ostrożności. Złe warunki, awaria lub błąd prowadzenia nadal mogą być niebezpieczne.

Najprościej

• A – warunki oceaniczne.
• B – pełne morze, ale bez najcięższych warunków oceanicznych.
• C – wody przybrzeżne i większe akweny śródlądowe.
• D – wody osłonięte.

Kategoria projektowa nie zastępuje oceny sytuacji na wodzie. O bezpieczeństwie decyduje również doświadczenie załogi, stan techniczny jachtu, prognoza pogody i przygotowanie do rejsu.

Miecz obrotowy i szybrowy

Miecz obrotowy chowa się przez obrót, zwykle do skrzynki mieczowej. Miecz szybrowy porusza się pionowo, jak płyta wsuwana w dół i do góry.

Skrzynka mieczowa

Skrzynka mieczowa to wzmocniony element wewnątrz kadłuba, w którym pracuje miecz. Musi przenosić obciążenia od miecza, dlatego jest ważną częścią konstrukcji jachtu mieczowego.

Mesa, kambuz i kajuta

Mesa to główna część mieszkalna, w której załoga siedzi, je i odpoczywa.

Kambuz to jachtowa kuchnia.

Kajuta to pomieszczenie mieszkalne, a koja to miejsce do spania.

Kokpit, zejściówka, jaskółki, kingston

Zejściówka prowadzi z pokładu do wnętrza.

Jaskółki to boczne półki lub schowki.

Kingston to jachtowa toaleta.

Stępka, stewa dziobowa i pawęż

Stępka biegnie wzdłuż najniższej części kadłuba i jest głównym elementem konstrukcyjnym.

Stewa dziobowa tworzy przednią krawędź kadłuba.

Pawęż to płaska, pionowa lub prawie pionowa ściana zamykająca kadłub od rufy.

Denniki, wręgi, wzdłużniki i pokładniki

Denniki wzmacniają dno kadłuba i współpracują ze stępką oraz wręgami.

Wręgi nadają kadłubowi kształt poprzeczny.

Wzdłużniki biegną wzdłuż kadłuba i usztywniają poszycie.

Pokładniki są poprzecznymi belkami podpierającymi pokład.

Maszt, bom i gafel

• Maszt – pionowe drzewce, na którym pracują żagle i olinowanie. Dolny koniec masztu to pięta masztu, a górny koniec to top masztu.
• Bom – poziome drzewce zamocowane do masztu; mocuje się do niego lik dolny grota. Koniec przy maszcie to pięta bomu, a zewnętrzny koniec bomu to nok bomu.
• Gafel – skośne drzewce używane przy ożaglowaniu gaflowym. Koniec przy maszcie to garda albo szpona, a zewnętrzny górny koniec to pik gafla.

Pozostałe drzewca

• Bukszpryt – element wysunięty przed dziób, służący do odsunięcia punktu mocowania żagla lub liny.
• Wystrzał – pozwala wysunąć mocowanie lin poza obrys jachtu w stronę rufy.
• Flagsztok – drzewce do noszenia bandery lub flagi.
• Spinakerbom – drzewce używane przy prowadzeniu spinakera.

Najważniejsze elementy

• Sztag – podtrzymuje maszt od przodu.
• Achtersztag – podtrzymuje maszt od tyłu.
• Wanty – podtrzymują maszt z boków.

Dodatkowe nazwy

• Topwanty – wanty prowadzone wyżej, w rejon topu masztu.
• Wanty kolumnowe – wanty stabilizujące kolumnę masztu.
• Wodziki achtersztagu – elementy rozprowadzające lub prowadzące achtersztag.

Najważniejsze liny

• Fały – służą do podnoszenia żagli, miecza lub innych elementów.
• Kontrafał – lina działająca przeciwnie do fału, używana do opuszczania elementu.
• Szoty – służą do wybierania i luzowania żagli, czyli ustawiania ich względem wiatru.
• Talia grota – układ liny i bloczków do wybierania grota.

Liny pomocnicze i refowanie

• Obciągacz bomu – ogranicza unoszenie bomu.
• Topenanta – podtrzymuje nok bomu i zapobiega jego opadaniu przy zrzucaniu żagla.
• Refsejzingi – linki do podwiązywania żagla podczas refowania.
• Refszkentla – lina napinająca róg szotowy żagla przy refowaniu.
• Pikfał – fał utrzymujący gafel pod odpowiednim kątem do masztu.

Grot i fok

• Grot – główny żagiel jachtu. Na slupie jest mocowany do masztu i bomu, pracuje za masztem i daje dużą część napędu.
• Fok – przedni żagiel podnoszony na sztagu. Pomaga w napędzie i sterowności, szczególnie przy żegludze ostro do wiatru.

Genua i spinaker

• Genua – duży żagiel przedni, większy od foka, zwykle zachodzi za maszt i sięga poza wanty. Służy do zwiększenia powierzchni ożaglowania.
• Spinaker – lekki, duży żagiel używany głównie na kursach pełnych, czyli baksztagu i fordewindzie.

Krawędzie i rogi żagla

• Lik – wzmocniona krawędź żagla.
• Lik przedni – krawędź mocowana do masztu albo sztagu.
• Lik tylny / wolny – tylna krawędź żagla.
• Lik dolny – dolna krawędź żagla, często mocowana do bomu.
• Róg fałowy – górny róg żagla, do którego pracuje fał.
• Róg halsowy – dolny przedni róg żagla.
• Róg szotowy – dolny tylny róg żagla, do którego pracuje szot.

Wzmocnienia i części materiału

• Bryty – pasy tkaniny, z których uszyty jest żagiel.
• Liklina – lina wszyta lub prowadzona w liku, wzmacniająca krawędź żagla.
• Remizka – wzmocniony otwór w żaglu, np. do refsejzingów lub mocowania linek.
• Refbanta – wzmocnienie żagla z remizkami używane przy refowaniu.
• Listwy – usztywniają część żagla i pomagają utrzymać jego kształt.

Jednomasztowe

• Ket – jeden maszt i jeden żagiel, np. na Optymiście.
• Slup – jeden maszt oraz dwa podstawowe żagle: grot i fok; najczęstszy układ na jachtach szkoleniowych.

Dwumasztowe

• Kecz – dwa maszty, przedni jest wyższy, a tylny niższy.
• Jol – dwa maszty, tylny maszt znajduje się za osią trzonu sterowego.
• Szkuner – co najmniej dwa maszty; tylny jest zwykle wyższy lub równy przedniemu.

Do lin i cum

• Knaga – służy do obkładania i mocowania lin.
• Klipa – służy do prowadzenia lin w odpowiednim kierunku.
• Kluza – okucie lub otwór w nadburciu do prowadzenia cum i szpringów.
• Półkluza – otwarte od góry okucie, w którym pracują cumy i szpringi.
• Kabestan – urządzenie ułatwiające wybieranie lin z dużą siłą.

Łączenie i takielunek

• Szekla – metalowe okucie do łączenia elementów, np. lin, bloków i okuć.
• Kausza – metalowe wzmocnienie ucha liny.
• Ściągacz – służy do regulacji napięcia olinowania stałego.
• Stoper – blokuje linę pod obciążeniem, np. fał lub szot, żeby nie trzeba było cały czas trzymać jej w ręku.
• Raksa – służy do stawiania żagla na „miękkim sztagu”.
• Pełzacz – element wsuwany w likszparę masztu; pozwala prowadzić grot przy stawianiu i opuszczaniu.
• Bloczek – zmienia kierunek prowadzenia liny i zmniejsza siłę potrzebną do jej wybierania.

Elementy steru

• Rumpel – drążek, którym sternik porusza sterem.
• Płetwa sterowa – główna część urządzenia sterowego zmieniająca kierunek ruchu jachtu.
• Trzon steru – element łączący płetwę z mechanizmem sterowania.
• Jarzmo steru – obejma lub oprawa, w której osadzona jest płetwa sterowa.

Jak to działa?

Ruch rumpla powoduje wychylenie płetwy sterowej. Woda opływająca płetwę tworzy siłę, która zmienia kierunek płynięcia jachtu.

Na małych jachtach mieczowych urządzenie sterowe często można podnieść lub wypiąć, dlatego przed wypłynięciem trzeba sprawdzić jego zabezpieczenie.

Popularne typy

• Kotwica admiralicji – klasyczna kotwica z poprzeczką.
• Kotwica Danfortha – lekka kotwica z dwiema dużymi łapami.
• Kotwica Delta – kotwica pługowa o charakterystycznym trójkątnym kształcie łapy.
• Kotwica pługowa – zagłębia się w dno podobnie jak pług.

Praktyka

Warto znać wygląd podstawowych kotwic i rozumieć, że skuteczność kotwiczenia zależy nie tylko od samej kotwicy, ale też od długości wydanej liny, rodzaju dna i warunków pogodowych.

Pojęcia z kadłuba i wnętrza

• Forpik – pomieszczenie dziobowe.
• Achterpik – pomieszczenie rufowe.
• Kambuz – miejsce do przygotowywania posiłków.
• Kingston – toaleta na jachcie.
• Zęza – najniższa część wnętrza kadłuba.
• Stępka / kil – główny wzdłużny element konstrukcyjny kadłuba.
• Wręgi – poprzeczne elementy szkieletu kadłuba.

Pojęcia z osprzętu

• Knaga służy do mocowania lin.
• Kipa prowadzi linę w odpowiednim kierunku.
• Kluza prowadzi cumy i szpringi przez burtę lub nadburcie.
• Kabestan ułatwia wybieranie lin z dużą siłą.
• Ściągacz reguluje napięcie olinowania stałego.
• Saling rozpiera wanty.
• Rumpel trzyma sternik, a płetwa sterowa pracuje w wodzie.