Manewry na żaglach

Cel manewru

Celem jest bezpieczne postawienie żagli gdy rozpoczynamy żeglugę albo zrzucenie żagli gdy ją kończymy z zachowaniem kontroli nad jachtem, pracy załogi i klaru na pokładzie.

Stawianie żagli

• Foka na rolerze można rozwinąć w wielu kursach, ale najbezpieczniej robić to przy odciążonym żaglu, zgodnie z decyzją sternika.
• Grota oraz foka zamocowanego na raksach stawiamy dziobem do wiatru lub możliwie blisko linii wiatru.
• Przygotuj fały i szoty: rozbuchtuj je tak, aby były luźne i niesplątane. Ściągnij pokrowce z żagli. Jeśli pływasz jachtem, na którym żagle trzeba za każdym razem mocować, najlepiej przygotuj je jeszcze w porcie.
• Ustaw jacht dziobem do wiatru, aby żagiel można było bezpiecznie podnieść.
• Kolejność stawiania żagli: najpierw grot, później fok.
• Na komendę załoga stawia żagiel, a po postawieniu wybiera go do pracy zgodnie z kursem.
• Po postawieniu żagli sprawdź klar fałów, szotów i pracę żagli.

Komendy przy stawianiu żagli

• „Przygotować grota/foka do postawienia” — załoga przygotowuje fały i żagle.
• „Grot do stawienia klar” / „Fok do stawienia klar” — meldunek gotowości.
• „Grot staw” / „Fok staw” — postawienie żagla.
• „Grot klar” / „Fok klar” — meldunek po postawieniu i sklarowaniu.

Zrzucanie żagli

• Zrzucanie żagli wykonujemy po zakończeniu żeglugi albo przed manewrem wymagającym pracy na samym silniku. Manewr należy wykonać spokojnie, z zachowaniem kontroli nad jachtem i klaru na pokładzie.
• Foka na rolerze można zwinąć w wielu kursach, ale najbezpieczniej robić to przy odciążonym żaglu, zgodnie z decyzją sternika.
• Grota oraz foka zamocowanego na raksach zrzucamy dziobem do wiatru lub możliwie blisko linii wiatru.
• Kolejność zrzucania żagli: najpierw fok, później grot.
• Po zrzuceniu żagle należy sklarować tak, aby nie wpadły do wody lub schować w pokrowcach.
• Po zakończeniu sprawdź klar fałów, szotów i pokładu.

Komendy przy zrzucaniu żagli

• „Przygotować grota/foka do zrzucenia” — przygotowanie załogi do zrzucenia żagla.
• „Grot do zrzucenia klar” / „Fok do zrzucenia klar” — meldunek gotowości.
• „Grot precz” / „Fok precz” — zrzucenie żagla.
• „Grot klar” / „Fok klar” — meldunek po zrzuceniu i sklarowaniu żagla.

Najczęstsze błędy

• Brak przygotowania fałów i szotów przed wydaniem komendy.
• Stawianie żagla przy zbyt dużym naporze wiatru — nieustawienie się dziobem do wiatru lub zbyt dalekie odejście od linii wiatru.
• Wpuszczenie żagla lub liny do wody.
• Zahaczenie grota o lazy jack.
• Brak klaru po zakończeniu manewru.

Ostrzenie

Ostrzenie to zmiana kursu jachtu z pełniejszego na ostrzejszy, czyli w stronę wiatru, bez przekraczania linii wiatru.

Komenda sternika: „Prawy/Lewy Foka Szot - Wybieraj!”

• Sternik delikatnie wychyla ster w stronę wiatru.
• Sternik wybiera grota.
• Załoga wybiera foka do pracy.
• Po osiągnięciu nowego kursu sternik daje ster do pozycji 0.
• Jacht powinien zatrzymać rotację na zadanym kursie względem wiatru pozornego.

Najczęstsze błędy przy ostrzeniu

• Za mocne wychylenie steru i zbyt gwałtowny skręt.
• Niezatrzymanie ostrzenia i wejście w kąt martwy.
• Niekontrolowany zwrot przez sztag.
• Błędne wychylenie steru od wiatru, czyli rozpoczęcie odpadania.

Komendy

Komendy używane przy zmianie kursu względem wiatru:

• „Sternik ostrzyć” — prowadzenie jachtu bliżej linii wiatru do komendy „dość ostrzyć”.
• „Sternik odpadać” — prowadzenie jachtu dalej od linii wiatru do komendy „dość odpadać”.
• „Grota szoty wybieraj”, „foka szot wybieraj” — wybieranie do prawidłowej pracy żagla albo do komendy „dość wybierać”.
• „Grota szot luzuj”, „foka szot luzuj” — stopniowe luzowanie do granicy łopotu albo do komendy „dość luzować”.
• „Ster zero” — ustawienie płetwy sterowej w osi jachtu.

Odpadanie

Odpadanie to zmiana kursu jachtu z ostrzejszego na pełniejszy, czyli od wiatru, bez przekraczania linii wiatru.

Komenda sternika: „Prawy/Lewy Foka Szot - Luzuj!”

• Sternik delikatnie wychyla ster od wiatru.
• Sternik luzuje grota.
• Załoga luzuje foka do pracy.
• Po osiągnięciu nowego kursu sternik daje ster do pozycji 0.
• Jacht powinien płynnie przejść na pełniejszy kurs.

Najczęstsze błędy przy odpadaniu

• Niezatrzymanie odpadania i ryzyko niekontrolowanego zwrotu przez rufę.
• Zbyt mocne wychylenie steru i zbyt szybka rotacja jachtu.
• Przebranie żagli, czyli zbyt mocno wybrane żagle na pełniejszym kursie.
• Błędne wychylenie steru w stronę wiatru, czyli rozpoczęcie ostrzenia.

Zapamiętaj

Ostrzenie: ster do wiatru, sternik wybiera grota, załoga wybiera foka.

Odpadanie: ster od wiatru, sternik luzuje grota, załoga luzuje foka.

Cel manewru

Stawanie w dryf służy do pozornego zatrzymania jachtu pod żaglami. Przydaje się przy oczekiwaniu, omawianiu manewrów, odpoczynku albo jako jedna z metod sztormowania.

Na czym polega

Jacht ma foka ustawionego do pracy wstecz, żagle tylne są wyluzowane, a ster wychylony na stronę nawietrzną. Jednostka nie stoi idealnie w miejscu, tylko powoli dryfuje z wiatrem.

Wykonanie

• Wejdź w manewr z bajdewindu lub półwiatru.
• Wybierz grota i rozpocznij przejście dziobem przez linię wiatru.
• Nie luzuj foka, aby ustawił się do pracy wstecz.
• Po przejściu linii wiatru wyluzuj grota.
• Wychyl ster na stronę nawietrzną.
• Aby wyjść z dryfu: wyluzuj foka, wybierz żagle do pracy i ustaw ster zero.

Najczęstsze błędy

• Zbyt wczesne przełożenie steru i powrót na poprzedni hals.
• Zbyt późne przełożenie steru i ustawienie jachtu w baksztagu.
• Zbyt mocno wybrane żagle tylne, przez co jacht wraca na pierwotny hals.

Cel manewru

Zwrot przez sztag to zmiana halsu przez przejście dziobem przez linię wiatru. Wykonuje się go zwykle z ostrego bajdewindu na ostry bajdewind przeciwnego halsu.

Wykonanie

• Upewnij się, że jacht ma dostateczną prędkość.
• Sprawdź wolne miejsce po nawietrznej.
• Sternik wybiera grota.
• Sternik zdecydowanie wychyla ster w stronę zwrotu.
• Dziób przechodzi przez linię wiatru i kąt martwy.
• Fok przechodzi na nowy hals; załoga wybiera go dopiero, gdy minie diametralną jachtu.
• Sternik przesiada się w czasie, gdy żagle są w łopocie, nie puszczając steru.
• Po zakończeniu zwrotu sternik ustawia ster do pozycji 0 i stabilizuje kurs.

Komendy do manewru

Przykładowa sekwencja komend przy zwrocie przez sztag:

• „Do zwrotu przez sztag”
• Załoga: „Jest do zwrotu”
• „Lewy / prawy foka szot luz”
• „Prawy / lewy foka szot wybieraj”

Na co uważać

• Nie zaczynać zwrotu przy zbyt małej prędkości.
• Nie wybierać foka zbyt wcześnie na nowym halsie.
• Nie wracać sterem do zera zbyt wcześnie, bo jacht może stanąć w kącie martwym.
• Nie przetrzymywać foka na wstecznym, jeśli nie chcemy celowo zacieśnić cyrkulacji.

Cel manewru

Zwrot przez rufę to zmiana halsu przez przejście rufą przez linię wiatru. Typowo wykonuje się go z pełnego baksztagu na pełny baksztag przeciwnego halsu.

Wykonanie

• Sternik przesiada się przed zwrotem.
• Wychyla ster lekko, około 10–15°, aby jacht wszedł w powolną rotację.
• Sternik wybiera grota do diametralnej.
• Po dojściu do fordewindu załoga przerzuca foka na nowy hals na sztywnych szotach.
• Po przejściu linii wiatru sternik kontrolowanie luzuje grota.
• Sternik zatrzymuje rotację kontrą sterem i ustawia jacht na nowym baksztagu.

Komendy do manewru

Przykładowa sekwencja komend przy zwrocie przez rufę:

• „Do zwrotu przez rufę”
• Załoga: „Jest do zwrotu”
• „Prawy / lewy foka szot wybieraj”
• „Lewy / prawy foka szot luzuj”

Uwaga: Strony szotów dobiera się do kierunku zwrotu i nowego halsu.

Najczęstsze błędy

• Niekontrolowane przerzucenie grota — ryzyko uderzenia bomem.
• Przetrzymanie grota w diametralnej, co może wprowadzić jacht w rotację na wiatr.
• Zbyt duże wychylenie steru i zbyt szybki zwrot.
• Złe balastowanie załogi, szczególnie pozostanie na zawietrznej.
• Przesiadanie się w trakcie lub po zwrocie, co zwiększa ryzyko zbyt dużego wychylenia steru.

Cel manewru

Celem jest szybkie i bezpieczne podjęcie człowieka z wody na pokład. Podejście powinno nastąpić w bajdewindzie, z właściwej burty, z żaglami w łopocie i prędkością około 1 węzła.

Czynności natychmiastowe

• Ogłoś alarm: „Człowiek za burtą!”.
• Podaj środki ratunkowe po nawietrznej człowieka.
• Wyznacz obserwatora, który cały czas pokazuje człowieka i podaje odległość.
• Wyznacz osoby do podjęcia człowieka z wody.
• Wybierz manewr podejścia zależnie od kursu, na którym człowiek wypadł.
• Podejmij człowieka. Na jachtach z silnikiem przyczepnym człowieka podejmujemy burtą, gdzie nie ma silnika i najczęściej podejmujemy go za pomocą drabinki rufowej, natomiast na małych jachtach otwartopokładowych od strony zawietrznej, wyciągamy go na śrudokręciu, przy jednoczesnym balastowaniu załogi.
• Udziel mu pierwszej pomocy.
• Odwołaj alarm: „Człowiek za burtą!”.
• Jeżeli jest potrzeba, płyń do najbliższego portu i jeszcze z wody wezwij pomoc 112”.

Meldunki obserwatora

Przy człowieku za burtą obserwator stale wskazuje miejsce człowieka i podaje meldunki:

• Kierunek — w systemie zegarowym, ale zamiast „na 12” mówi się „przed dziobem”, zamiast „na 6” — „za rufą”.
• Odległość — na śródlądziu najczęściej podawana w metrach.
• Obiekt — określenie zauważonego przedmiotu, jednostki lub przeszkody.
• Meldunek przy człowieku za burtą — obserwator stale wskazuje miejsce człowieka za burtą.

Gdy człowiek wypadł na bajdewindzie lub półwietrze

• Odpłyń ostrym bajdewindem na około 30–40 m.
• Odpadnij do baksztagu.
• Wykonaj zwrot przez rufę.
• Po zwrocie ostrz do bajdewindu i kieruj się na człowieka.
• Przed człowiekiem luzuj żagle, wyhamuj do około 1 węzła i podejmij go z właściwej burty.

Gdy człowiek wypadł na baksztagu lub fordewindzie

• Odpłyń baksztagiem na około 30–40 m.
• Ostrz do bajdewindu.
• Wykonaj zwrot przez sztag.
• Po zwrocie obierz kurs na człowieka.
• Podejdź w bajdewindzie z wyluzowanymi żaglami i podejmij człowieka.

Najczęstsze błędy

• Za mała odległość od człowieka przed zwrotem.
• Zbyt pełny kurs na człowieka i zbyt duża prędkość.
• Zbyt ostry kurs i ryzyko niedopłynięcia.
• Wybór niewłaściwej burty do podjęcia.
• Utrata kontaktu wzrokowego z człowiekiem.

Cel manewru

Celem jest dojście do boi, zatrzymanie jachtu w linii wiatru i założenie cumy na boję.

Podejście z bajdewindu, półwiatru lub baksztagu

• Boja powinna być po nawietrznej.
• Oceń drogę hamowania jachtu.
• Wyznacz linię wiatru przechodzącą przez boję.
• Wpłyń na linię wiatru w odległości odpowiadającej drodze hamowania.
• Skręć na boję, ustawiając żagle w łopocie.
• Przy zbyt dużej prędkości hamuj żaglami.
• Przed boją zroluj lub zgaś foka.
• Załóż cumę na boję na biegowo.

Komendy do manewru

Przykładowe komendy przy podejściu i cumowaniu do boi:

• „Przygotować cumę dziobową do podania”
• „Cuma dziobowa do podania klar”
• „Żagle luz”
• „Cumę dziobową na biegowo na boję”
• „Obłożyć cumę dziobową”
• „Tak stoimy”

Podejście z fordewindu

• Jacht znajduje się powyżej boi.
• Boja powinna być po stronie przeciwnej niż żagle.
• Przepłyń obok boi w odległości mniej więcej średnicy skrętu.
• Na wysokości boi wykonaj zdecydowany skręt.
• Zroluj lub zgaś foka i załóż cumę na biegowo.

Najczęstsze błędy

• Zbyt duża prędkość i uderzenie w boję.
• Zbyt mała prędkość i niedojście do boi.
• Dojście nie w linii wiatru.
• Niekontrolowany zwrot przez rufę przy podejściu z kursów pełnych.

Cel manewru

Celem jest odcumowanie od boi i odpłynięcie na wybrany hals.

Wykonanie

• Cuma powinna być założona na biegowo.
• Postaw żagle.
• Ustaw foka na wiatr i odpowiednio wychyl ster, np. fok lewo na wiatr — ster lewo.
• Oddaj cumę z boi.
• Wyluzuj foka.
• Ustaw żagle do pracy i odpłyń zadanym halsem.

Komendy do manewru

Przykładowe komendy przy zejściu z boi:

• „Przygotować cumę dziobową do oddania”
• „Cuma dziobowa do oddania klar”
• „Cumę dziobową oddaj”
• „Fok prawo / lewo na wiatr”
• „Fok luz”
• „Grota szot wybieraj”
• „Prawy / lewy foka szot wybieraj”
• „Ster zero, sternik tak trzymać”

Najczęstsze błędy

• Uderzenie w boję podczas odejścia.
• Niepołożenie jachtu na wybrany hals.
• Za późne oddanie cumy.
• Brak kontroli nad fokiem i sterem.

Cel manewru

Postój jachtu w wybranym miejscu, z dala od nabrzeża i poza szlakiem żeglugowym.

Przygotowanie

• Wybierz miejsce kotwiczenia, uwzględniając głębokość, rodzaj dna, odległość od brzegu i innych jednostek.
• Uwzględnij kierunek oraz siłę wiatru.
• Sprawdź zamocowanie liny do kotwicy.
• Dobierz odpowiednią długość liny kotwicznej.
• Sklaruj linę i zamocuj ją do pokładu.

Komendy do manewru

Przykładowe komendy przy stawaniu na kotwicy:

• „Przygotować kotwicę do rzucenia, łańcuch określona liczba metrów”
• „Przygotować fok do zrzucenia”
• „Kotwica do zrzucenia klar”
• „Fok do zrzucenia klar”
• „Fok w dół, sternik do linii wiatru”
• „Grot luz”
• „Kotwicę rzuć”
• „Kotwica trzyma”
• „Przygotować grota do zrzucenia”
• „Grot do zrzucenia klar”
• „Grot w dół”
• „Kula na sztag — klar postojowy”

Wykonanie

• Wejdź w linię wiatru z żaglami w łopocie.
• Zrzuć lub zroluj foka.
• Oceń inercję jachtu.
• Rzuć kotwicę, gdy jacht przestanie poruszać się do przodu.
• Gdy jacht zacznie się cofać, kontroluj go sterem i luzuj linę kotwiczną.
• Zrzuć grota dopiero po upewnieniu się, że kotwica trzyma.
• Wyznacz wachtę kotwiczną.

Najczęstsze błędy

• Złe miejsce kotwiczenia.
• Za krótka lina kotwiczna.
• Rzucenie kotwicy przy zbyt dużej prędkości.
• Brak kontroli jachtu podczas cofania.
• Nietrzymanie dna przez kotwicę.

Cel manewru

Celem jest wyrwanie kotwicy, wyciągnięcie jej na pokład i rozpoczęcie żeglugi po postoju.

Wykonanie

• Postaw i wybierz grota.
• Powoli wybieraj linę kotwiczną.
• Podczas wybierania liny sternik trzyma ster zero.
• Gdy dziób znajdzie się nad kotwicą, wyrwij kotwicę z dna.
• W czasie ruchu jachtu wstecz wychyl ster w kierunku zadanego halsu i luzuj grota.
• Po położeniu się jachtu na wybrany hals wybierz grota do pracy i ustaw ster zero.
• Oczyść kotwicę, sklaruj linę i schowaj całość.
• Postaw foka.

Komendy do manewru

Przykładowe komendy przy zejściu z kotwicy:

• „Przygotować się do wybierania kotwicy”
• „Do wybierania kotwicy klar”
• „Jak kotwica patrzy?”
• „Kotwica patrzy w przód / w bok / wstecz”
• „Kotwicę wybierać”
• „Kotwica pion”
• „Kotwicę rwij”
• „Kotwica puściła”
• „Kotwica pod dziobem”
• „Kotwica na pokład — sklarować kotwicę”
• „Kotwica klar”

Najczęstsze błędy

• Zła praca sterem podczas ruchu wstecz.
• Zbyt wczesne odwiązanie liny i ryzyko utraty kotwicy.
• Zbyt szybkie wybieranie liny.
• Wejście w kąt martwy albo odpadnięcie do półwiatru po położeniu się na hals.