Instalacje eksploatacyjne na jachcie – woda, prąd, gaz, WC i silnik

Po co znać instalacje jachtowe?

Instalacje eksploatacyjne odpowiadają za codzienne korzystanie z jachtu: wodę, odpływy, toaletę, prąd, gaz, wentylację oraz napęd pomocniczy. Na małym jachcie śródlądowym są zwykle proste, ale ich niewłaściwa obsługa może doprowadzić do zalania, pożaru, zatrucia gazem, awarii silnika albo zanieczyszczenia akwenu.

Instalacja wodna

Instalacja wodna na jachcie może służyć do doprowadzania wody do zlewu, umywalki, prysznica albo toalety. W zależności od jachtu może być bardzo prosta albo rozbudowana o zbiorniki, pompę i zawory.

• Instalacja zamknięta – posiada zbiornik wody czystej i zbiornik na wodę zużytą. Jest bezpieczniejsza dla środowiska, bo ścieki nie trafiają bezpośrednio do akwenu.
• Instalacja otwarta – woda może być pobierana zza burty, a woda zużyta odprowadzana przez odpływ. Na wodach śródlądowych trzeba pamiętać o ograniczeniach i zakazach zrzutu zanieczyszczeń.

Odpływy i zlew

Zlew na jachcie nie jest koszem na śmieci. Resztki jedzenia, tłuszcz, papier i inne odpady mogą zapchać odpływ, szczególnie w prostych instalacjach na małych jednostkach.

• Nie wrzucamy do zlewu resztek jedzenia.
• Do mycia używamy możliwie łagodnych środków, najlepiej biodegradowalnych.
• Zbiorniki na wodę brudną opróżniamy w wyznaczonych miejscach.

Instalacja odwadniająca i zęza

Instalacja odwadniająca usuwa wodę gromadzącą się w najniższych częściach kadłuba. Może to być elektryczna pompa zęzowa, pompa ręczna albo prosta pompka z wężem odprowadzającym wodę za burtę.

• mała ilość wody w zęzie – wypompować i obserwować to mogą być po prostu skropliny z pary wodnej,
• szybko przybywająca woda – szukać źródła przecieku i przygotować się do awaryjnego działania,
• pompa zęzowa – sprawdzić, czy działa i czy odpływ nie jest zatkany.
• na jachtach morskich, żeby zlokalizować przeciek warto sprawdzić czy woda jest słodka czy słona,

Toaleta chemiczna

Na jachtach śródlądowych często spotyka się przenośną toaletę chemiczną. Zwykle składa się z części górnej ze zbiornikiem wody do spłukiwania oraz części dolnej ze zbiornikiem na fekalia.

• Do zbiornika stosuje się właściwy środek chemiczny.
• Zbiornik opróżnia się wyłącznie w wyznaczonych zlewniach ścieków albo miejscu wskazanym przez port.
• Nie wolno opróżniać toalety do jeziora, kanału ani przy brzegu.

Toaleta zaburtowa

Na większych jachtach można spotkać toaletę zaburtową, czyli WC morskie połączone z zaworami burtowymi. Taka toaleta może pobierać wodę zza burty i odprowadzać nieczystości do zbiornika lub przez instalację odpływową, zależnie od budowy jachtu i obowiązujących przepisów.

• Przed użyciem trzeba wiedzieć, które zawory burtowe są otwarte, a które zamknięte.
• Po użyciu WC należy przepłukać instalację zgodnie z instrukcją jachtu.
• W portach, na jeziorach i wodach objętych ochroną nie wolno zrzucać nieczystości do wody.
• Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest zbiornik na fekalia i opróżnianie go w porcie.
• Istnieje zasada, że do takiej toalety może trafić tylko to co przeszło przez ciało człowieka, papier toaletowy wyrzucamy do pojemnika obok toalety.

Podstawy instalacji elektrycznej

Na jachtach najczęściej stosuje się instalację 12 V prądu stałego opartą o akumulator. Zasila ona oświetlenie, światła nawigacyjne, pompę zęzową, radio, urządzenia nawigacyjne oraz podstawowe odbiorniki pokładowe.

• Akumulator musi mieć pojemność dopasowaną do zużycia energii.
• Zbyt mała pojemność oznacza częste ładowanie i ryzyko braku prądu.
• Akumulatory kwasowe powinny być w miejscu wydzielonym i dobrze wentylowanym.
• Na części jachtów stosuje się przetwornice z 12 V na 230 V, np. do ładowarek.

Instalacja nawigacyjna i hotelowa

Na większych jachtach instalacja elektryczna może być podzielona na dwa obwody albo dwa zestawy akumulatorów.

• Instalacja nawigacyjna / bezpieczeństwa – zasila światła nawigacyjne, radio, przyrządy nawigacyjne, pompę zęzową i urządzenia ważne dla bezpieczeństwa.
• Instalacja hotelowa – zasila oświetlenie kabiny, lodówkę, gniazda USB, ładowarki, pompę wody i inne odbiorniki bytowe.

Rozdzielenie tych instalacji ma sens praktyczny: nawet jeśli załoga zużyje dużo energii „hotelowej”, jacht powinien zachować prąd potrzebny do świateł, łączności i nawigacji.

Ładowanie akumulatora

Przy ładowaniu akumulatora przenośnym prostownikiem podłączamy zaciski zgodnie z biegunowością: plus prostownika do plusa akumulatora, minus prostownika do minusa akumulatora.

Akumulatory kwasowe obsługowe

Akumulatory kwasowe obsługowe wymagają konserwacji. Ubytki elektrolitu uzupełnia się wodą destylowaną, a nie kwasem.

Z czego składa się instalacja gazowa?

Typowa instalacja gazowa na jachcie to butla gazowa, reduktor, przewody doprowadzające gaz, zawory odcinające oraz kuchenka. Butla powinna być umieszczona poza kabiną, najczęściej w wentylowanym schowku rufowym albo w bakiście.

Wentylacja przy instalacji gazowej

Propan-butan jest cięższy od powietrza, więc w razie nieszczelności może gromadzić się nisko: w zęzie, pod podłogami i w dolnych częściach kabiny. Dlatego wentylacja jest tu elementem bezpieczeństwa, a nie tylko komfortu.

• Schowek z butlą powinien być wentylowany na zewnątrz.
• Po podejrzeniu nieszczelności nie używamy ognia ani urządzeń elektrycznych.
• Przed gotowaniem i po gotowaniu warto przewietrzyć kabinę.
• Wilgotną kabinę również trzeba wietrzyć, bo wilgoć niszczy wyposażenie, drewno, tapicerkę i elementy metalowe.

Sprawdzenie szczelności

Szczelność przewodów i połączeń sprawdza się wodą z płynem do naczyń albo mydłem. Pojawiające się bąbelki oznaczają nieszczelność. Nigdy nie sprawdzamy szczelności płomieniem.

Uruchamianie kuchenki gazowej

1. Odkręć zawór odcinający gaz.
2. Zapal zapałkę lub zapalniczkę.
3. Dopiero wtedy odkręć kurek na kuchence.

Wyłączanie kuchenki gazowej

1. Zakręć zawór gazu przy butli.
2. Poczekaj, aż płomień na kuchence zgaśnie.
3. Zakręć kurek na kuchence.

Rodzaje napędu pomocniczego

Jacht żaglowy może mieć różne rodzaje napędu pomocniczego. Na małych jachtach często spotyka się silnik przyczepny na pawęży, a na większych jednostkach silnik stacjonarny zabudowany wewnątrz kadłuba.

• Silnik dwusuwowy – zwykle wymaga mieszanki paliwa z olejem, przygotowanej zgodnie z instrukcją silnika.
• Silnik czterosuwowy – paliwo i olej są oddzielnie; oleju nie miesza się z benzyną.
• Silnik elektryczny – prosty w obsłudze, cichy, zasilany z akumulatora; trzeba kontrolować stan naładowania baterii.
• Silnik stacjonarny – na większych jachtach często jest to silnik wysokoprężny, czyli na olej napędowy.

Silnik dwusuwowy

Przy silniku dwusuwowym mieszankę paliwa i oleju przygotowuje się zgodnie z instrukcją obsługi danego silnika. Nie zakładamy automatycznie jednego stosunku mieszanki dla każdego silnika.

Jeżeli dwusuwowy silnik przyczepny po uruchomieniu pracuje, ale dość silnie dymi, jedną z typowych przyczyn może być zbyt duża ilość oleju w paliwie.

Silnik czterosuwowy

Silnik czterosuwowy jest zasilany benzyną, ale olej znajduje się w osobnym układzie smarowania. Nie przygotowuje się mieszanki benzyny z olejem tak jak w typowym dwusuwie. Przed użytkowaniem trzeba kontrolować poziom oleju zgodnie z instrukcją silnika.

Silnik elektryczny

Silnik elektryczny nie wymaga paliwa płynnego, ale zależy od sprawnego i naładowanego akumulatora. Przed wyjściem trzeba sprawdzić poziom naładowania, połączenia przewodów i sposób mocowania silnika.

Silnik stacjonarny na olej napędowy

Na większych jachtach silnik może być zamontowany na stałe w kadłubie. Często jest to silnik wysokoprężny zasilany olejem napędowym. W takim układzie dochodzi instalacja paliwowa: zbiornik paliwa, przewody, filtry, odpowietrzenie zbiornika i układ wydechowy.

Typowe objawy awarii napędu

Gdy na silniku przyczepnym obroty rosną, ale jacht zwalnia albo zatrzymuje się, prawdopodobną przyczyną może być rozłączenie śruby z wałkiem śruby, na przykład przez ścięcie sworznia lub innego zabezpieczenia.